تاریخچه پیدایش و کشت پنبه:

در مرحله اول کلمه پنبه افاده از یک پارچه نفیس را مینمود،که به این مفهوم زقر هم د رآن شامل شده میتوانست. یک عالم انگلیسی بنام Watt مطالعات را انجام داده و چنین ابراز نظر نموده است.

کلمه پنبه یک کلمه سانسکریت ( نامعلوم  Karpasi ) که معمولا به پنبه اطلاق میگردد به کلمه لاتین (Karpasos) و کلمه یونانی (Karbasus) ارتباط داشته ولی به زقر هسپانیوی Spanish Flax وانمود ساخت، کلمه انگلیسی Cotton از کلمه عربی قوتن یا کوتن به میان آمده است. قدیمترین ریگارد و پیدایش منسوجات نخی از پخته بتاریخ 3000 سال قبل از میلاد را نشان میدهد.

در وادی دریای سند غرب پاکستان بدست آمده است با استفاده از ماده رادیو اکتیف نشان داده شد که پنبه 5800 سال قبل در مکسیکو وجود داشته است و مورد استفاده قرار گرفته است.

همچنان موجودیت پارچه های نخی از پنبه در قسمت دریای نیل در دوران نهضت  Meratic)) تا 500 سال قبل از میلاد و 500 بعد از آنهم دوام داشت آن تثبیت گردیده است.

از اثر اولی که در باره نبات پنبه در حدود قرن ( 15 ) قبل از میلاد نوشته شده است و مورد استفاده قرار میگرفته است، پنبه در ساختن پارچه های نخی در کشور هندوستان نشان داده است. شواهد تحلیلی که در سال (484-425 ) قبل از میلاد چنین وانمود ساخته که اروپایی ها با بازگشت از سفر خویش از هندوستان قصه های عجیبی را در مورد نبات پنبه میگفتند، آنها اظهار میداشتند که در هندوستان درختانی میروید که میوه آن پشم است و مردم این پنبه را در ساختن البسه استفاده مینمودند.

مارکوپولو (Marcopolo) از نظر خود در قرن 13 به آسیا چنین اظهار نمودند که هند نفیس ترین و قشنگ ترین پنبه را تولید میکند، که در هیچ گوشۀ از دنیا پیدا شده نمیتواند.

کولمبوس وقیتکه در قارۀ امریکا ر سید نبات پنبه را بین جزایر امریکای شمالی و جنوبی بنام (Westindies) نامگذاری کرد. به اساس شواهد فوق کشت اصلی از منشآ و پیدایش آن کشور هند تلقی گردیده است. تولید پنبه در هند به پیمانۀ بوده که نه تنها مصارف داخلی کشور مرفوع نموده بلکه یک مقدار آن بخارج نیز صادر میگردید. در سال 1794 اختراع ماشین هلاجی توسط عالم انگلیسی بنام (Ellliwchytney) در انگلستان ،هندوستان و سایر مماک تولید پنبه توسعه یافت استفاده از پارچه های نخی در کتاب ( Rugeveda) ذکر گردیده است در افغانستان از 1000 سال قبل به این طرف مورد استفاده قرار گر فته است.

الیاف پنبه های محلی که در اکثر نقاط بذر شده بوسیله چرخ های دستی هلاجی از پنبه دانه جدا و مورد استفاده قرار میگرفته است. این وسیله ساده هنوز هم در بسیاری از ولایات کشور ما دیده میشود.

موجودیت هلاجی های دستی نه تنها در کشور ما بلکه در قصبات دور افتادۀ ممالک هند،چین،پاکستان هنوز هم بنظر میرسد.

تاریخچه نبات پنبه

نبات پنبه که نام انگلیسی آن Cotton) ) و نام علمی آن Gossypium Hirsutum))  و به فامیل Malvaceae تعلق دارد این نبات برای اولین مرتبه توسط عالم مشهور سویدنی بنام Carl Linnacus تشریح گردیده است. این نبات از زمانهای قدیم در نقاط مختلف دنیا که شرایط اقلیمی برای رشد و نموی آن مناسب بوده کشت میشود، و در کتاب گیاه شناسی کشت این نبات در هندوستان اشاره شده است و چنین گزارش گردیده که حدود 1500 سال قبل از میلاد درین کشور این نبات کشت شده که محصولات آن مانند پشم سفید بوده و کیفیت آن بمراتب بهتر از پشم گوسفند بوده است.عدۀ از گیاه شناسان اصل این نبات را هندوستان و افریقا میدانند و برخی از آنها معتقد اند که وطن اصلی آن هندوستان بوده و بعدآ به دیگر کشور ها مانند افریقا،چین،مکسیکو وغیره کشورها برده شده است و نیز یکی از قدیمترین ریکارد و پیدایش منسوجات نخی از پنبه که تاریخ 3000 سال قبل ازمیلاد را نشان میدهد که در وادی دریای سند،غرب پاکستان بدست آمده است، با استفاده از مادۀ رادیواکتیف نشان داده شده که پنبه 5800 سال قبل  در مکسیکو وجود داشته و مورد استفاده قرار گرفته است.

احتمال زیاد دارد که بذر و پیدایش پنبه هندوستان بوده و بعدآ توسط اعراب به اروپا برده شده است.

اولین کشور اروپایی که به کشت پنبه شروع کرده است هسپانیا میباشد زیرا نام فعلی پنبه درین کشور بنام عربی آن مطابقت کامل دارد و سپس ازین کشور به دیگر کشورهای اروپایی انتقال یافته است.

معلومات علمی در مورد پنبه

این نبات یکساله بوده که از نگاه تولید محصول از ارزش بسزایی برخورد دارمیباشد. پنبه یکنوع محصول کشاوزی که از الیاف پوشانندۀ دانۀ گیاه پنبه بنام علمی (Gossypium) بدست میآید.پنبه در تولید نخ و پارچه بکار برده میشود این نبات در اوایل بهار کشت گردیده و دوره حیات آن 170 الی 180 روز میباشد،بهترین درجه حرارت نمو و رشد آن 33 الی 36 درجه بوده و مقدار ضرورت آب آن نظر به انواع مختلف متفاوت میباشد. طور اوسط به یازده مرتبه آبیاری ضرورت دارد. این نبات بنابر خصوصیات فیزولوژیکی اش به امراض و آفات گوناگون گرفتار میشود امراض و آفات پنبه تنها به افید ختم نمیشود و تنها در مورد پنبه اضافه از 57 مرض و آفت واگیر یاد داشت شده است که یکی از آن Thysanoptera بوده و این آفت در مقاطع مختلف رشد گیاه پنبه خسارت چشمگیری را وارد مینماید و احتیاج به پیشگیری های طبیعی و کیمیاوی دارد.

در خاک های که PH آن بین هفت الی هشت باشد و خاک آن رس و دارای مواد عضوی کافی چون نیتروجن،پتاشیم، فسفر، مگیزیم و کلسیم باشد نتیجۀ مطلوب میدهد.

احتیاج پنبه به نور آفتاب مثل همه نباتات صنعتی از شش الی هشت ساعت است. برای کشت پنبه یک دهقان بطور اوسط در هر هکتار به ده نفر کارگر برای آماده کردن زمین،کشت دانه های پنبه و بعدآ برای آبیاری و سم پاشی به دو نفر روزانه و برای چیدن حاصل آن به ده نفر برای مدت یک ماه ضرورت دارد.

الیاف پنبه بنابر حاصلخیزی و قوتمندی خاک به سورت های چندگانه تقسیم میگردد که هر کدام دارای ارزش خاص خود است. از هر هکتار کشت پنبه از سه الی چهار تن پنبه با پنبه دانه بطور متوسط تولید میشود و هر کیلو گرام پنبه با دانه اش در وطن ما معادل 13 سنت و در مارکیت های خارجی چیزی برابر به 23 سنت بفروش میرسید. در ممالک اروپای غرب ساختن ملافه پنبه جایش را به فرآورده های پطروشیمی داده است و امروزه اکثرآ ملافه، تکه ها و توشک ها از فرآورده های نفتی میسازند مارکیت های پنبه در آسیا و اروپا و امریکا بستگی به نیاز سرمایه داران و در انحصار قشر محدود از صنعت لباس سازی و ملافه سازی است.

همه چیز در باره پنبه

پنبه مهمترین گیاه لیفی است. در کتاب گیاه شناسی و کشاورزی به کشت این گیاه در هندوستان اشاره شده و گزارش گردیده که حدود 1500 سال قبل از میلاد درین کشور گیاهی کشت میشده که محصول آن مانند پشم سفید و کیفیت آن بمراتب بهتراز پشم گوسفند بوده است. عده ای از گیاه شناسان اصل این گیاه را از افریقا و برخی نیز از هند و چین دانسته و معتقد اند که این گیاه از طریق افریقا به هندوستان و سپس به چین برده شده. قدیمترین نمونۀ پارچه های پنبه ای در درۀ Mohenjo Daro واقع در درۀ رود سند پاکستان غربی بدست آمده که آنرا مربوط به 3000 سال قبل از میلاد میدانند. پنبه توسط اعراب به اروپا برده شده و احتمالا اولین کشور اروپایی که زراعت پنبه درآنجا شروع گردیده هسپانیا میباشد.

زیرا نام فعلی پنبه در این کشور با نام عربی آن مطابقت کامل دارد و از طریق هسپانیا به مکزیک برده شده است. نام پنبه از کلمه عربی ( القطن ) گرفته شده که در زبانهای مختلف تقریبآ مشابه به شرح زیر است.امریکا و انگلستان که کشور های انگلیسی زبان هستند Cotton هسپانیا Algodon ایتالیا Cottone، فرانسه و بلژیک Coton مکزیک Elalgodon هلند  Kotoan هندوستان Kapas در زبانهای یونانی و لاتین نامهای Karpasos و Karbasus ازریشۀ سانسکریت( کارپاسا وکارباسا ) که در ایران کرباس نام دارد مشتق گردیده است. در کشور آلمان این گیاه Baum Wolle یا درخت پشم نامیده میشود.کلمه غوزه که اصطلاح میوه یا کپسول پنبه میباشد و در زبانهای فارسی، افغانی، ترکی و عربی با کمی تفاوت همنام هستند، از Gossypium  اقتباس گردیده است. در بارۀ تاریخچه ورود و کشت پنبه در ایران مطالعات دقیقی بعمل نیامده،لیکن در دوره هخامنشیان کشت و کار این نبات درین سرزمین مرسوم بوده و لباس سربازان آن دوره از پنبه تهیه میشده است. در اسناد و نوشته های که از دوران بعد از اسلام وجود دارد به کشت پنبه در اطراف ساوه و شوشتر اشاره گردیده است. به احتمال زیاد پنبه از طریق هندوستان به ایران آمده زیرا در بین انواع پنبه قدیمی ایران نوع هندی نیز وجود داشته و چنین برمیآید که این گیاه از هند به ایران وارد شده است از آغاز مشروطیت که روابط تجارتی ایران با سایر کشورها شروع گردید بتدریج بذر پنبه های خارجی به ایران وارد و در نقاط مختلف کشت و در سال 1298 اولین کارخانه پنبه پاک کنی در ایران تآسیس شد.در زمان صدارت میرزا تقی خان امیر کبیر یکنوع زرع پنبه امریکایی بنام آپلند Upland بوسیله استاکینگ Staking کشیش امریکایی به ایران وارد و در اطراف ارومیه ( رضاییه )  کشت گردید. این پنبه چون به آب و هوای آن منطقه سازگاری داشت و نتیجه خوبی داد کشت آن بسرعت توسعه پیدا کرد و از آن زمان زراعت پنبه بتدریج رواج یافت و پیشرفت نمود.

در سال 1302 شمسی شرکت مختلط پنبه ایران و روس بنام پرس خولوپک در ایران تآسیس شد و در جویبار و کیاکلای مازندران از انواع پنبه های مصری و آمریکایی اقدام به کشت آن گردید و متعاقبآ در شهر های بابل، ساری، بهشهر، بندر گز و دشت گرگان نیز کشت پنبه متداول شد.

در سال 1314 شمسی پنبه به انحصار دولت درآمد و شرکت سهامی پنبه و پشم و پوست تآسیس گردید و تا سال 1320 شمسی سطح کشت و تعداد کارخانجات پنبه پاک کنی به سرعت رو به افزایش نهاد و شرکت با پرداخت وام و دادن بذر به کشاورزان موجب سرعت پیشرفت کشت پنبه گردید. لیکن با شروع جنگ جهانی دوم دامنه فعالیت های شرکت سهامی پنبه و پشم و پوست کاهش یافت و تقریبآ بحالت رکود درآمد و پنبه مورد نیاز کشور طی سالهای 1322 تا 1325 از خارج وارد شد. در سال 1324 انحصاری بودن پنبه لغو و شرکت سهامی توسعه و اصلاح کشت پنبه جانشین شرکت پنبه،پشم و پوست گردید. و از آن به بعد بتدریج نسبت به توسعه کشت این گیاه توجه شایانی بعمل آمد. موارد استعمال پنبه: مهمترین موارد مصرف و استعمال پنبه در صنعت عبارتند از: صنایع پارچه بافی، جوراب بافی، قالین بافی،پتو بافی، تهیه نخ قرقره، مبلمان منازل،لاستیک سازی،تهیه فیبر، تهیه فیلم عکاسی،پوشش کابل،پشم مصنوعی،تناب،اشیای پلاستیکی و تهیه لوازم آرایش،تهیه صابون،شمع،ورنی،نوپان،پنبه بهداشتی و نوار های طبی. همچنین تهیه روغن های خوراکی صنعتی و طبی، کنجاره برای خوراک دامها و تولید کود وغیره.

ترکیبات پنبه

دانه پنبه که در داخل غوزه قرار دارد، پس از آن که از الیاف جدا شد حدود 25 تا 33 درصد وزن پنبه را تشکیل میدهد،و هر دانه از موارد زیر ترکیب یافته است. لینتر حدود 6/1 درصد، پوست 27/1 درصد،روغن خام 6/15 درصد، مواد تفاله ای و آرد 2/45 درصد سایر موارد 6 درصد، روغن خام موجود در دانه پنبه قهوه ای رنگ و شبیه روغن زیتون بوده و شامل 45 تا 50 درصد اسید اولِییک25 تا 30 درصد،اسید لینولییک 20 تا 25 درصد، اسید های سفت مانند اسید پالمیتیک و اسید استاریک ( به مقدار کم ) میباشد، که در کارخانجات مارگرین سازی به مقدار زیاد بکار میرود،و در صابون سازی نیز برای تهیه صابون استفاده میشود. روغن موجود در دانه پنبه در 2 درجه سانتی گرید سفت میشود.

تفاله و آرد آن دارای مقدار زیادی ماده از Tai است که در قنادی میتوان از آن استفاده نمود و از تفاله آن برای تغذیه گاو های شیری به عنوان بهترین ماده غذایی استفاده مینمایند.

ماشین پنبه پاک کن

ماشین پنبه پاک کن به انگلیسی (Cotton Gin) یاد میشود، و عبارت از دستگاهی است که با سرعت و آسانی، الیاف پنبه را از دانه های پنبه جدا میکند. این فرایند به افزایش بهره وری و روند تجاری سازی پنبه کمک فراوانی نموده است. الیاف جدا سازی شده، در تولید لباس و سایر پوشاک مورد استفاده قرار میگرند و دانه های پنبه نیز برای کاربرد های دیگری چون تهیه روغن پنبه دانه، کنجاره پنبه دانه وغیره مورد بهره برداری قرار میگرند.

نخستین ماشین پنبه پاک کن مکانیکی توسط مخترع امریکایی ایلای ویتنی در سال 1973 اختراع و در سال 1974 به ثبت رسید. اختراع او نقشی کلیدی در انقلاب صنتعی و اوج گیری اقتصاد ایالت های جنوب پیش از جنگ داخلی امریکا داشت. از طرفی این اختراع، سبب افزایش گسترده برده داری در ایالت های جنوبی امریکا شد که در ادامه به دو دستگی گسترده میان موافقان و مخالفان برده داری و سرانجام به ایجاد جنگ داخلی امریکا منتهی شد.

عملیات زراعتی

آماده ساختن زمین برای کشت پنبه:

چون نبات پنبه بلند روییده و ریشه آن تا دو متر در خاک فرو میرود،لازم است بستر تخم پنبه عمیق قلبه شده و کلوخ زمین باید توسط دیسک و یا نوفال میده شود،بنابران اول از 20  تا 25 سانتی متر توسط سه پال قلبه شود، بعدآ زمین مذکور یک مرتبه دیسک گردد،تا کلوخ های آن شکسته و خاک گردد بعدآ علف ها و بقایای نباتات جمع آوری گردیده و از مزرعه کشیده شود. به تعقیب آن مقدار 53 کیلو گرام کود دای آمونیم فاسفیت با 25 کیلو گرام کود بوریا مخلوط گردیده و در یک جریب زمین پاشیده شود،بعدآ مزرعه توسط ماشین جویه کشی یا قلبه محلی طوری جویه کشی شود که فاصله از یک جویه تا وسط جویه دیگر 70 سانتی متر بوده و عمق جویه از 20 الی 25 سانتی متر باشد. به تعقیب آن مزرعه آبیاری و فردای آن تخم پنبه به فاصله 35 سانتی متر به عمق 2 الی 4 سانتی متر در قسمت بالایی جویچه در خاک نمدار بذر گردد.

کشت پنبه به سه طریقه ذیل انجام میآبد.

  • پاشکی یا ساچمه یی
  • خطی یا قطار
  • مارپیچی

تناوب زراعتی Crop Rotation

تناوب زراعتی در کشت نبات پنبه سبب بالا آمدن حاصل آن میگردد و حاصلخیزی خاک زمین بالا میرود. سال اول رشقه، جواری یا جو بعد از آن پنبه، در سال دوم تنها رشقه،سال سوم باز هم رشقه،سال چهارم باز پنبه. در تناوب دیگر سال اول پنبه، سال دوم نبات لیگیومی،نخود،لوبیا،سایبین،سال سوم جواری و در زمستان همین سال نباتات لیگیومی مانند مشنگ کشت میشود.باالاخره سال چهارم پنبه کشت میگردد.

خاک Soil :

اگر چه نبات پنبه خاصیت و توافق نمو را در بسیاری از خاک ها دارد،ولی نتیجه بهتر در خاک های بدست میآید،که از مخلوط Clay سیند لوم و خاک های سیلابی یا خاک های که مقدار مناسب مواد عضوی را داشته و دارای مقدار کافی نایتروجن،پتاشیم،فاسفورس وغیره عناصر ضروری را داشته باشد،در آن زرع نبات ترجیع داده میشود.Ph مناسب خاک برای نبات پنبه از 5,2 الی 6,5 میباشد،اما نبات بصورت مؤفقانه در خاک های که Ph آن 8,5 باشد نمو کرده میتواند.

خاکهای که مقدار تیزابیت و قلویت آن زیاد باشد برای زرع پنبه مناسب نمیباشد.

آبیاری Irrigation :

در افغانستان آبیاری پنبه به وقفه های ذیل عملی و سفارش میگردد. آبیاری اول یک هفته بعد از کشت،آبیاری دوم 10 الی 12 روز بعد از آبیاری اول،آبیاری سوم با درنظر داشت خاصیت خاک،وضع اقلیمی 12 الی 15 روز به وقفه در نظر گرفته میشود. آبیاری چهارم یک ماه قبل از ختم موسم آبیاری قطع میگردد،تا موقع پنبه شدن کوکله ها بیشتر شده بتواند،در آخر موسم تطبیق مقدار زیاد آب،پنبه شدن یا رسیدن پنبه را به تعویق میاندازد.

چیدن یا جمع آوری پنبه:

جمع آوری پنبه زمانی شروع میشود که 60 فیصد کوکله ها Bolls باز شده باشد،پنبه های جمع آوری شده را در این دوره بنام چینی اول مینامند،بعد از چیدن تعداد دیگری کوکله های باز شده که چیدن پنبه در آن چینی دوم گفته میشود و چینی سوم از کوکله های باقیمانده بدست میآید.

چیدن پنبه بهتر است که بعد از باز شدن یا سفید شدن کوکله ها صورت بگیرد،شخصیکه پنبه را جمع آوری میکند بنام چینک چی یاد میشود. یک چینک چی ماهر وبا تجربه بطور اوسط پنبه را در مدت 40 الی 60 ساعت چیده در حالیکه بطور اوسط پنبه توسط ماشین پنبه چین در 20 الی 40 دقیقه جمع آوری میشود.

طریقه استفاده از محصولات پنبه:

در فابریکه های نساجی نخی ذریعه ماشین های مختلف انواع محصولات از آن بدست آمده که در مرحله اول بعد از جن و پرس،از پنبه دانه آن روغن،کنجاره،لینتر و پوستک تولید میگردد.

انواع مختلف پنبه دانه که در کشور ما کشت میگردد.

  • Acalla – 1517 – C
  • Acalla  – 42 – 4 A
  • Acalla – 1517 – V
  • Acalla – 1517 – 7S
  • Acalla  -108     –F
  • Acalla  1517 – A
  • Acalla – 4227 – C

از آن جمله Acalla-108–F در حوزه هرات توافق بیشتر داشته در مقابل باد های 120 روزه هرات مقاومت دارد،و طور اوسط 1600Kg الیاف از فی هکتار زمین حاصل بدست میآید.

بسیاری از کارشناسان با توجه به اهمیت این نبات که طلای سفید لقب گرفته است میگویند اگر دولت و شرکت های سهامی در زمینه کشت و رشد صنعت پنبه با زارعین همکاری نمایند، این نبات میتواند توجه دهقانان را بخود جلب نموده و به عنوان کشت بدیل جایگزین کشت کوکنار گردد.

به گفته مسولان ریاست زراعت ولایت هرات در سال گذشته بیش از 4200 تن پنبه درین ولایت از ساحه به وسعت 2136 هکتار زمین برداشت شده بود، امسال رقمی که از تولید این نبات بدست آمده تقریبآ 50% کاهش را نشان میدهد.

پنبه نبات بسیار مفید و اقتصادی بوده میتوان با تشریک مساعی اقتصادی زارعین را به کشت وسیع این نبات تشویق نمود،که تا از یکطرف وطن خود را آباد کنند و از جانب دیگر زمینه و نفقه حلال برای فامیل های خویش بدست آورند.

نتیجه گیری

چون که پنبه یک نبات صنعتی بوده و از نگاه اقتصاد دارای اهمیت بسیار زیاد میباشد و همچنان نقش عمده در اقتصاد دهاقین نیز میداشته باشد. و همچنان کشت پنبه یکی از فاکتور های عمده کاریابی برای افراد در کشور میباشد.

سفارشات:

از اینکه پنبه یک نبات صنعتی میباشد،باید نقاط ذیل در نظر گرفته شود.

  • در کشت کردن،جمع آوری،پروسس کردن و بازار یابی پنبه باید روش های را در نظر گرفته شود تا در نتیجه برای یک تعداد افراد از کشور زمینه کاریابی مساعد گردد.
  • بمنظور اینکه پنبه در فی جریب زمین حاصل زیاد دهد باید کوشش شود که عملیات زراعتی آن بصورت درست انجام گرفته تا بتوانیم در تولید پنبه افزایش بیشتر بدست آوریم.
  • باید ورایتی های اصلاح شده بذری در کشور ترویج گردد تا از امراض گوناگون جلوگیری بعمل آید.
  • برای محصولات پنبه باید بازار های داخلی و خارجی درنظر گرفته شود.

انواع عمده پنبه

1-Gossypium Arboretum : این نوع ورایتی آسیایی بوده که در آسیا،افریقا و استرالیا تحت کشت بوده است.

2- Gosspium Hirsutum : این نوع ورایتی منشآ امریکایی داشته و 52 عدد کرموزوم داشته و دارای خصوصیات ذیل میباشد. اینوع پنبه بنام پنبه الیاف کوتاه یاد گردیده طول الیاف آن 1,87 الی 3,12 سانتی متر و یا اضافه تر از آن رسیده و درشتی متوسط را دارا میباشد.

رنگ گل اینوع نبات ابتدا سفید کریمی بوده و بعدآ به شیر چایی و سرخ مبدل میگردد.

3- Gossypium Barbadense : این نوع ورایتی هم اصلاح شده و زراعتی بوده،که منشآ امریکایی داشته و دارای 52 کرموزوم میباشد، 26 نوع آن بزرگ 26 نوع دیگر خورد میباشد و اوصاف ذیل را دارا میباشد. اینوع پنبه الیاف طویل داشته و بنام Long Staple یاد میشود طول الیاف آن 5-3 سانتی متر و یا زیادتر از آن رسیده و الیاف اینوع پنبه نفیس و مستحکم میباشد که الیاف آن به آسانی از پنبه دانه جدا میشود. و رنگ گل آن زرد و در قاعده گلبرگ ها نقطه گلبرگ ها نقطه ارغوانی رنگ بنظر میرسد و غوزه آن سه پله یی میباشد.

4 –  Gossypium Tomentosum: این نوع ورایتی نیز منشآ امریکایی داشته و تعداد کروموزم آن 52 عدد بوده که 26 آن بزرگ و 26 دیگر آن خورد میباشد و دارای اوصاف ذیل بوده، قد نبات به بلندی 1 الی 1,5 متر میرسد و تمام قسمت های نبات توسط مویک ها پوشیده شده الیاف خیلی کوتاه بوده و طول آن به 1 سانتی متر میرسد، الیاف بالای تخم بصورت مستحکم قرار گرفته و به زودی جدا نمیگردد.

5 -Gossypium Herbaceum : این نوع ورایتی آسیایی بوده، دارای 26 عدد کروموزم میباشد و الیاف آن درشت و کوتاه میباشد و طول آن از 1,25 الی 2,5 سانتی متر میرسد. برگهای آن 3 الی 7 لبه میباشد، و شاخه های جوان آن قسمآ مویک دار میباشد.  غوزه آن 3 الی 4 پله یی بوده وقیتکه آماده چیدن میشود کاملآ باز نمیگردد. در هر پله آن تعداد تخم ها از 11 دانه زیاد نمیگردد.

اهمیت اقتصادی پنبه

نبات پنبه یکی از مهمترین نباتات الیاف دار میباشد.محصول نبات الیافی میباشد که بالای تخم بنام پنبه دانه یا چگت یاد میشود،صرف نظر از مؤفقیت هایکه در تولید و استعمال الیاف مصنوعی بدست آمده است الیاف پنبه برتری خود را تا امروز حفظ کرده است. پنبه نبات است که از الیاف، روغن وغیره آن استفاده وسیع صورت گرفته و یا گفته میتوانیم این نبات اساسی در افغانستان یک نبات صنعتی بوده و در اقتصاد کشور نقش ارزنده را دارآ بوده،الیاف پنبه در جهان بیشتر از 56٪ الیاف را تشکیل میدهد.

تخم پنبه دانه 27-20 روغن دارد که در پخت و پز از آن استفاده میشود. سالانه حدود بیشتر 100000 تن روغن از کشور های خارجی وارد مینماییم، پس باید در زمینه نباتات روغنی توجه گردد. محصول دیگر پنبه       است که در صنعت موبل و فرنیچر استعمال میشود.

الیاف پنبه در تولید منسوجات نخی بکار رفته و برعلاوه از الیاف پنبه در محیط زنده گی رسیمان،لوازم ماهی گیری،تسمه های انتقالی، پوشهای عایق برق،فلم های عکاسی،کاغذ تحریری بدست میآید.

پنبه دانه دارای ارزش خوب میباشد که بعد از جدا نمودن الیاف، حتمآ جهت تخم بذری استفاده میشود.مقداریکه باقی میماند ازآن در خوراکه استفاده میشود، همچنان روغن پنبه در صنعت کنسرو و صابون سازی نیز استفاده میگردد. علاوتآ از پنبه دانه گلسیرین بدست میآید،بقایای که بعد از استحصال روغن بدست میآید کنجاره میباشد که حدود 40٪ پروتین دارد،که یک غذای خوب برای حیوانات محسوب میگردد. از مغز پنبه دانه ماده زهری بنام (GossyPal) بدست میآید که در تولید پولمیری،لاک، پوش مقاوم حرارت،ادویه جات و رنگ های تعمیراتی و دیگر مواد بکار میرود.

از پوست پنبه دانه الکول تخنیکی وغیره بدست میآید و همچنان پوست پنبه دانه در تولید پلاستیک و بحیث مواد غذایی حیوان استعمال میگردد و مواد سوخت در تولید کمپوست بکار میرود. برگ نبات پنبه دانه مقداری زیاد تیزاب های عضوی میباشد که بنام (Citric Acid ) یاد میشود. بصورت عموم از نبات پنبه 150 نوع محصول بدست میآید.

ساحه تحت کشت و تولید پنبه در جهان

ساحه کشت نبات سال به سال توسعه یافته و محصول آن در فی واحد زمین بیشتر میگردد. واحد وزن پنبه عدل است که یک عدل مساوی به 140 کیلو گرام میباشد.

در جهان 63 ملیون عدل پنبه سالانه تولید میشود، ساحه کشت آن 40 ملیون هکتار زمین است از هر هکتار بطور 340 کیلو گرام پنبه محلوچ بدست میآید. در بلند بردن حاصل پنبه عواملی مانند مجادله علیه امراض و آفات، اقلیم یعنی مساعد بودن آب و هوا، اگروتخنیک وغیره رول عمده دارد.

ممالک عمده تولید کننده پنبه عبارتند از شوروی سابق، امریکا، هند، پاکستان، برازیل، مصر، ترکیه وغیره میباشند.